%75 mi %95 mi? File Gölgelik Oranı Nasıl Seçilir

File gölgelik alırken sorulan ilk soru neredeyse her zaman aynıdır: “%75 mi alayım, %95 mi?” İki oran arasında kâğıt üzerinde yalnızca 20 puan fark var gibi görünür. Oysa altında durduğunuzda ortaya çıkan ortam bambaşkadır. Biri gölgede kitap okunabilen, aydınlık ve havadar bir alan kurar. Öteki dışarıdan içerisinin görünmediği, serin ve koyu bir oda gibi çalışır.

Bu yazıda iki oranı ışık, sıcaklık, görüş, rüzgâr ve kullanım yeri açısından karşılaştırıyoruz. Sonunda da en sık karşılaştığımız on durum için doğrudan bir öneri tablosu var.

Oran tam olarak neyi anlatır?

Yüzde değeri, filenin güneş ışığının ne kadarını kestiğini gösterir. %75 file gelen ışığın yaklaşık dörtte üçünü tutar, dörtte birini geçirir. %95 file ise ışığın yirmide birinden azını geçirir. Oranı belirleyen şey örgünün sıklığıdır: rakam büyüdükçe ilmekler arasındaki boşluk küçülür ve filenin metrekare ağırlığı artar.

Bizim ürünlerimizde bu fark ağırlığa da yansır. %75 filenin metrekaresi yaklaşık 75 gramdır; %95 filede bu değer 140–160 grama çıkar. Yani %95 file iki kat daha fazla iplik taşır. Daha fazla iplik daha fazla gölge, daha fazla görüş kesme ve daha dolgun bir görünüm demektir. Ama aynı zamanda daha az hava geçişi ve daha yüksek rüzgâr yükü anlamına gelir.

Karşılaştırma: %75 ve %95 yan yana

Ne zaman %75 yeterli?

%75 file, insan konforu için en dengeli orandır. Yakıcı öğle güneşini keser ama alanı karanlığa gömmez. Altında gazete okunur, yüzler aydınlık görünür, bitkiler solmaz. Bu yüzden özellikle şu durumlarda ilk tercihimizdir:

• Evin içine ışık girmesi gereken teraslar. Teras gölgeliği pencerenin önündeyse %95 file salonu gündüz karartabilir. %75 hem gölge verir hem de içeriye yeterli gün ışığı bırakır.
• Pergola ve oturma alanları. Üzerinde sarmaşık, begonvil ya da asma olan pergolalarda bitkinin de ışığa ihtiyacı vardır.
• Yaz serası ve fidanlık. Domates, biber, süs bitkisi ve fide üretiminde yaprak yanığını önler, fotosentez için yeterli ışığı bırakır.
• Rüzgâr alan yüksek noktalar. Çatı katı ve sahil terasında daha seyrek örgü, bağlantı noktalarına daha az yük bindirir.

Ne zaman %95 gerekir?

%95 file iki işi aynı anda yapar: güçlü gölge verir ve görüşü keser. İhtiyacınız bu ikisinden biriyse %75 sizi yarı yolda bırakır.

• Otopark. Araç iç mekânının ısınmasını ve boyanın, torpidonun güneşten yıpranmasını azaltmak için mümkün olan en yüksek gölge istenir.
• Bahçe çiti ve komşuya bakan balkon. Burada asıl amaç gölge değil mahremiyettir. %75 file yakından bakıldığında içerisini gösterir; %95 göstermez.
• Havuz başı ve kafe bahçesi. Uzun süre oturulan, cildin güneşe maruz kaldığı alanlarda daha koyu gölge tercih edilir. Renk seçeneği de burada önem kazanır: krem aydınlık, mavi ferah bir hava verir.
• Hayvan barınakları. Öğle sıcağında hayvanların sığınacağı tam gölgeli bir köşe için %95 ya da iki kat %75 kullanılır.

Serada neden %95 kullanılmaz?

Bitki için ışık besindir. %95 file altında fotosentez ciddi biçimde yavaşlar; bitki uzar, zayıflar ve verim düşer. Seralarda amaç ışığı kesmek değil, yazın en yakıcı saatlerdeki fazlasını törpülemektir. Bu nedenle ürüne ve mevsime göre %40, %55 ya da %75 seçilir. Hangi ürün için hangi oranın uygun olduğunu sera gölgelik filesi rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Renk oranı değiştirir mi?

Hayır. Aynı sıklıkta örülmüş krem ve koyu yeşil file, ışığı aynı oranda keser. Ama altındaki ışığın karakteri değişir. Açık renkler ışığı daha çok yansıtır ve gölgeyi daha aydınlık gösterir. Koyu renkler daha “derin” bir gölge hissi verir ve bahçede yeşilliğin içinde kaybolur. Renk konusunu hangi renk gölgelik daha serin yazımızda ayrıca ele aldık.

Rüzgâr ve bağlantı farkı

Sıklaşan örgü rüzgârı daha az geçirir. Bu, %95 filenin aynı ölçüde bir %75 fileye göre rüzgârda daha fazla “yelken” yaptığı anlamına gelir. Pratikte bunun iki sonucu vardır:

• Bağlantı aralıkları sıklaştırılmalıdır. Dikişli filelerde kenara 50 cm aralıkla halka takılması, geniş %95 yüzeylerde yükün dengeli dağılmasını sağlar.
• Çok geniş yüzeyler tek parça yerine iki üç parçaya bölünmeli ya da ortadan bir halat hattıyla desteklenmelidir.

Rüzgârlı yerlerde kurulumu rüzgârlı yerde gölgelik kurulumu yazımızda adım adım anlattık.

Hızlı karar tablosu

Kararsız kaldıysanız

Alanınızın fotoğrafını, yönünü (güney, batı…) ve hangi saatlerde kullandığınızı yazmanız yeterli. Çoğu zaman tek bir fotoğraf, doğru oranı söylemek için yeter.

Gerçek örneklerle karar

Şehir içi apartman terası

Güneye bakan, 4×3 metrelik bir teras; kapısı salona açılıyor. Burada %95 file öğle saatlerinde çok serin bir alan kurar ama salonu gündüz karartır. Terası öğle yemeği için kullanıyorsanız %95, daha çok akşamüstü ve sabah kullanıyorsanız %75 daha dengeli olur. Karşı apartmanın balkonları terasa bakıyorsa, mahremiyet için yan tarafa ayrıca %95 perde düşünülebilir.

Site otoparkı

Açık otoparklarda amaç araç iç mekânının ısınmasını azaltmaktır. %75 file doğrudan güneşi keser ama araç kabininin ısınmasını %95 kadar azaltmaz. Otoparklarda %95 standart kabul edilir; renk olarak gri ya da koyu yeşil kir göstermez.

Bahçe çiti

Çitte asıl amaç gölge değil görüş kesmedir. %75 file yakından bakıldığında içerisini gösterir; bu nedenle mahremiyet istenen her çit uygulamasında %95 seçilir.

Hobi serası

Domates, biber ve fide yetiştirilen küçük seralarda %95 hiçbir zaman doğru seçim değildir. Yaz ortasında %40–55, fide döneminde %55 yeterlidir; fazla gölge bitkiyi uzatır ve verimi düşürür.

İki oranı birlikte kullanmak

Tek bir oranda karar vermek zorunda değilsiniz. Sık kullandığımız birkaç kombinasyon şöyle:

Sık sorulan sorular